آشکار شدن بن‌بست امنیتی واشنگتن؛ چرا غرب آسیا باید به «خوداتکایی راهبردی» بیندیشد؟

بیانات اخیر سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، پیرامون عیان شدن ناتوانی ایالات متحده آمریکا در ارائه تضمین‌های امنیتی معتبر به کشورهای منطقه، فراتر از یک موضع‌گیری دیپلماتیک، گواهی بر یک تحول بنیادین و ژئوپلیتیک در معادلات غرب آسیاست. نگاهی به کارنامه مداخله‌جویانه واشنگتن در دهه‌های اخیر نشان می‌دهد که ثمره حضور نظامی و سیاسی آمریکا در منطقه چیزی جز بی‌ثباتی، بحران‌های فرسایشی، تولید تروریسم و به راه‌ انداختن جنگ‌های نیابتی نبوده است. امروز، این واقعیت تلخ بیش از هر زمان دیگری بر دولتمردان منطقه آشکار شده که «امنیت» کالایی وارداتی و قابل اجاره از قدرت‌های فرامنطقه‌ای نیست.

۱. فروپاشی افسانه چتر امنیتی آمریکا

ایالات متحده همواره با سیاست «تفرقه بینداز و حکومت کن» تلاش کرده است تا با ایجاد هراس ساختگی، کشورهای منطقه را به خرید تجهیزات نظامی کلان و پذیرش پایگاه‌های نظامی خود وابسته‌ سازد. با این حال، تحولات میدانی سال‌های اخیر و بحران‌های امنیتی گوناگون ثابت کرد که هرگاه منافع حیاتی آمریکا در تقاطع با امنیت شرکای منطقه‌ای‌اش قرار گیرد، واشنگتن به راحتی متحدان خود را تنها می‌گذارد. ناتوانی مطلق در تضمین امنیت انرژی، زیرساخت‌ها و مرزهای کشورهای حاشیه خلیج فارس و دیگر نقاط غرب آسیا، اسطوره‌ی «چتر امنیتی آمریکا» را برای همیشه باطل کرد.

۲. دکترین امنیت درون‌زا؛ راهبرد محتوم آینده

راهکار برون‌رفت از چرخه‌ی ناامنی‌های زنجیره‌ای در غرب آسیا، بازگشت به اصل بنیادین «امنیت درون‌زا و منطقه‌ای» است. همان‌طور که دبیر شورای عالی امنیت ملی تصریح کردند، کشورهای منطقه اشتراکات تمدنی، جغرافیایی و منافع اقتصادی پیوسته‌ای دارند که بهترین بستر را برای مفاهمه و همکاری‌های امنیتی مشترک فراهم می‌کند. هنگامی که امنیت از درون منطقه و با مشارکت همه‌ی بازیگران پیرامونی شکل بگیرد، دیگر جایی برای جولان بازیگران مخرب فرامنطقه‌ای که حضورشان صرفاً منبع بحران است، باقی نخواهد ماند.

۳. رسالت رسانه‌ها در تبیین دکترین استقلال امنیتی

در شرایط خطیر کنونی، وظیفه رسانه‌های مستقل و تحلیل‌گران حوزه‌ی راهبردی این است که گفتمان «نه شرقی، نه غربی، امنیت منطقه‌ای» را به گفتمان غالب در افکار عمومی و نخبگان سیاسی تبدیل کنند. کشورهای منطقه باید با هوشمندی از تجربیات پرهزینه‌ی گذشته درس بگیرند و بدانند که توسعه پایدار و ثبات پایدار، تنها در سایه تعامل سازنده درون‌منطقه‌ای و قطع دست بیگانگان محقق خواهد شد. واشنگتن باید بفهمد که عصر باج‌خواهی امنیتی به سر آمده و غرب آسیا تصمیم گرفته است معمار آینده خویش باشد.